ForInvest – BETAM, Türkiye’de büyümenin çoğu bileşeninin büyük ölçüde negatif katkı sağlarken stok değişiminden gelen 3,7 yüzde puanlık katkının çeyreklik büyümeyi yüzde 1,6’ya taşıdığını kaydetti.
BETAM tarafından yapılan değerlendirmede, “Türkiye ekonomisi 2025 yılının ikinci çeyreğinde yıllık yüzde 4,8 büyüdü. Bu çeyrekte büyümeye en büyük katkı 2,8 yüzde puanla özel tüketimden geldi. Bir önceki çeyrek eksi 1,0 yüzde puan olan net ihracat katkısı bu çeyrekte eksi 1,9 yüzde puan olarak gerçekleşti. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış serilere göre ise Türkiye ekonomisi 2025 yılının birinci çeyreğinden ikinci çeyreğine yüzde 1,6 büyüdü. Çeyreklik büyümeye özel tüketim harcamaları 0,4 puan negatif katkı yaparken, yatırım harcamaları 0,7 yüzde puan pozitif katkı yaptı. Net ihracat çeyreklik büyümeyi 1,8 yüzde puan aşağı çekti.” görüşü dile getirildi.
Açıklamada şöyle denildi:
“Özel tüketimin katkısı negatif
2025 yılının ikinci çeyreğinde mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış rakamlara göre özel tüketim bir önceki çeyreğe göre yüzde 0,7 azalarak çeyreklik büyümeye 0,4 yüzde puan negatif katkıda bulundu (Tablo 2). Geçen yılın aynı çeyreğine kıyasla özel tüketim yıllık yüzde 5,1 artarak büyümeye 2,8 yüzde puan katkı yaptı (Tablo 1).
Tablo 1: GSYH alt kalemlerinin 2025 1. ve 2025 2. çeyrekte bir önceki yılın aynı çeyreğine göre büyüme oranları ve büyümeye katkıları
| 2025Q1 | 2025Q2 | |||
| Değişim (%) | Katkı (%) | Değişim (%) | Katkı (%) | |
| Özel Tüketim | 1.6 | 1.0 | 5.1 | 2.8 |
| Kamu Tüketimi | 1.9 | 0.3 | -5.2 | -0.8 |
| Yatırım | 1.8 | 0.6 | 8.8 | 2.7 |
| Stok Değişimi | 1.5 | 2.0 | ||
| İhracat | 0.1 | 0.0 | 1.7 | 0.6 |
| İthalat | 2.7 | -1.0 | 8.8 | -2.5 |
| GSYH | 2.3 | 4.8 |
Kaynak: TÜİK, Betam
Tablo 2: GSYH alt kalemlerinin 2025 1. ve 2025 2. çeyrekte bir önceki çeyreğe göre büyüme oranları ve büyümeye katkıları (mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış)
| 2025Q1 | 2025Q2 | |||
| Değişim (%) | Katkı (%) | Değişim (%) | Katkı (%) | |
| Özel Tüketim | -0.5 | -0.3 | -0.7 | -0.4 |
| Kamu Tüketimi | 2.9 | 0.3 | -4.4 | -0.6 |
| Yatırım | -1.0 | -0.3 | 2.4 | 0.7 |
| Stok Değişimi | 0.1 | 3.7 | ||
| İhracat | 3.0 | 0.9 | -3.1 | -0.9 |
| İthalat | 0.4 | 0.0 | 3.4 | -0.9 |
| GSYH | 0.7 | 1.6 |
Kaynak: TÜİK, Betam
Yatırımlarda değişim pozitif
2024 yılındaki büyüme değerlendirmelerinde görülen yatırımlardaki güçlü artış bu çeyrekte de devam etti. Yatırımlar 2025’in ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 8,8 artarak büyümeye 2,7 yüzde puan pozitif katkı yaptı (Tablo 1). Çeyreklik bazda ise bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 2,4 yükselerek büyümeye 0,7 yüzde puan pozitif katkı sağladı (Tablo 2).
Dış ticaret büyümeyi aşağı çekiyor
2025 yılının ikinci çeyreğinde mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış rakamlara bakıldığında ihracatın yüzde 3,1 azaldığı, ithalatın ise yüzde 3,4 arttığı görülmektedir. Net ihracat çeyreklik bazda büyümeye 1,8 yüzde puan negatif katkı sağladı (Tablo 2). Yıllık bazda ihracat yüzde 1,7 artarken ithalat yüzde 8,8 arttı. Neticede dış ticaretin büyümeye katkısı yıllık bazda eksi 1,9 yüzde puan oldu. Bu katkı bir önce çeyrekte eksi 1,0 yüzde puandı (Tablo 1).
Kamu harcamalarından negatif katkı
2025 yılının birinci çeyreğinde mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış rakamlara göre çeyreklik bazda kamu tüketiminde yüzde 4,4 düşüş yaşanırken büyümeye katkısı eksi 0,6 yüzde puan oldu (Tablo 2). Bir önceki çeyrekte yıllık bazda yüzde 1,9 artarak büyümeye 0,3 yüzde puan katkı yapan kamu harcamaları 2025’in ikinci çeyreğinde yıllık yüzde 5,2 düşerek büyümeye 0,8 yüzde puan negatif katkı sağladı (Tablo 1).
Stoklardan yıllık büyümeye pozitif katkı
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış veriye göre stok değişimlerinin çeyreklik büyümeye katkısı 3,7 yüzde puan olarak gerçekleşti (Tablo 2). Harcama kalemlerinin katkılarının toplamı önemli ölçüde negatif olduğundan çeyreklik yüzde 1,6’lık büyümeye ulaşmak için stoklardaki değişimi 3,7 yüzden puanlık artış olarak hesaplıyoruz. Bir önceki çeyrekte yıllık büyümeye yüzde 1,5 yüzde puan katkı yapan stok değişimi bu çeyrekte büyümeyi artırdı. Stok değişimlerinin yıllık büyümeye katkısı 2,0 yüzde puan oldu (Tablo 1).
Büyümenin geleceği
2025 yılı ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla dikkat çeken gelişme özel tüketimin azalması olmuştur. Bu gelişme yüksek reel faizin etkili olmaya başladığını gösteriyor. Diğer dikkat çekici gelişme net ihracatın büyük çapta negatif olmasıdır. Bu koşullarda çeyreklik büyüme ancak yüksek stok artışı ile açıklanabiliyor. Bu artışın önümüzdeki çeyreklerde devam etmeyeceğini varsaydığımızda gelecek dönem büyümesi için pek iyimser olmadığımızı ifade edebiliriz. “
